____________

مديريت دانش

____________

در سال 1997، بنیاد اروپائی مدیریت کیفیت (EFQM)، با مشارکت CIBIT  و مرکز بهره وری و کیفیت آمریکا (APQC)  اقدام به انجام یک پروژه مطالعاتی بمنظور اصلاح عملکرد بر مبنای مدیریت دانش نمود. سالها بعد نیز سازمانهای بسیار دیگری پدیدار گشتند که به اهمیت مدیریت دانش (Knowledge Management) بعنوان یک فاکتور کلیدی توانمندساز برای موفقیتهای آینده خود واقف شده و به ضرورت  این موضوع پی بردند.پس از اخذ بازخوردهای حاصل از اقدامات اولیه، EFQM، در اواخر سال 2001، بار دیگر زمان را برای انجام بررسی مجدد در زمینه فوق مناسب دانسته و با همکاری اساتید و مشاوران CIBIT  پروژه دوم خود را آغاز کرد.

مدیریت دانش چیست؟

ظاهراً دو روش مجزا برای درک و اجرای مدیریت دانش موجود است. این دیدگاه شامل (1) اتکاء به تکنولوژی اطلاعات (2)  اتکاء به کارکنان.

 دیدگاه تکنولوژی اطلاعات مبتنی بر ایجاد سیستمهای اطلاعاتی و استفاده از محققان و کارشناسانی است که دارای دانش کامپیوتر و پردازش اطلاعات می‌باشند. بر این اساس، دانش وسیله یا محصولی است که باید تعیین ، طبقه‌بندی، ذخیره و مستقلاً اشاعه گردد. از این دیدگاه به روشهای متعددی، محصولات و مصنوعات می‌توانند بیانگر دانش باشند. حتی اسناد، نشانه ها، نقشه ها، تصاویر و آیکونها نیز می‌توانند با دانش آمیخته شوند.

دیدگاه دوم یعنی اتکاء بر کارکنان، متمرکز بر ارزیابی و بهبود «مجموعه ای از مهارتها و دانش فنی در حال تغییر» می‌باشد. محققین و متخصصین در این روش باید دارای سابقه مدیریتی یا علوم اجتماعی باشند. این سوابق، بر دانش بعنوان یک فرآیند تاکید می‌نمایند. در این دیدگاه، به دنبال راههائی جهت ترغیب و تقویت تبادل اطلاعات (معلومات) از طریق تقویت ارتباطات و ابزارهای همکاری بوده و افراد را در سازمان، منابع دانش سازمان می‌داند.

بر اساس تجارب و بررسیهای عملی صورت گرفته که در واقع پایه این «چهارچوب مدیریت دانش» می‌باشد، مسئله انتخاب بین دو دیدگاه مطرح نیست. متخصصین حاذق به دنبال ترکیب این دو نگرش به ظاهر مجزا هستند. در این مورد هر دو نگرش مبتنی بر محصول و فرآیند می‌توانند در هر سازمانی ضامن ایجاد حداکثر سطح دانش محسوب گردد. در دیدگاه نخست، سطح دانش تعیین و قابل حصول می گردد در حالیکه دیدگاه دوم بین اجزاء دانش، منابع و افرادی که در استفاده از دانش ارزش قائل هستند ایجاد ارتباط می‌نماید.

شکل 1: فرآیندهای مديريت دانش بعنوان ترکیبی بین ابزارهایICT  و اقدامات یادگیری

شکل فوق نشان می‌دهد که چگونه ابزارهایICT  در سمت چپ تصویر بمنظور ذخیره کردن تعداد زیادی از دارائیهای معلوماتی که در ساختار سازمان بکار برده شده اند مورد بهره برداری قرار گرفته اند. از طریق جا به جا نمودن آنها این ابزارها قابلیت بهره برداری قبل و بعد از اقدامات مربوط به بهبود عملکرد را دارا می‌باشند. نتایج بهبود یافته آتی نیز در قالب زیر ساختار ICT  حفظ و نگهداری می‌شوند.

در حیطه این «چهارچوب» ، «مدیریت دانش» را به شرح ذیل تعریف می‌کنیم:

«کلیه اقدامات ضروری جهت همنوا سازی محیطی که در آن کارکنان گردهم آمده و بدانها امکانات اعطا می گردد تا جهت دستیابی به انتظارات فردی وجمعی خویش دانش را توسعه و بکار گرفته وتسهیم نمایند.»

مدیریت دانش و سرمایه فکری

از اوایل دهه 1999 توجه به این نقطه معطوف گردید که ترازنامه‌های مالی فقط بخشی از ارزش سازمان را آشکار می‌سازد. چنانچه بطور مطلق به دارائیهای مالی توجه شود، بخش مهمی از «سرمایه» سازمان نادیده گرفته می‌شود. تعیین «سرمایه فکری[1]»یا عنوان دارائیهای برگرفته از دانش، امکان تمرکز بر روی مدیریت دانش را بعنوان یک عامل مهم در تحقق سرمایه های فکری فراهم می‌سازد.

سرمایه های معنوی دارای مدلهای متعددی است که همه آنها در اجزای ذیل مشترک هستند:

سرمایه انسانی-  شامل شایسته سالاری کارکنان ، مهارتها، تجربه و دانش

سرمایه مشتری- شامل روابط و ارتباط با شرکا، تامین کنندگان، توزیع کنندگان و مشتریان. این بخش همچنین شامل ذهنیتی از سازمان در بازار، هویت اجتماعی و ارزش نام تجاری آن نیز می‌باشد.

سرمایه اجتماعی-  شامل روابط و معیارهائی است که شکل دهنده کیفیت و میزان واکنشهای اجتماعی است. اگر صرفاً از دیدگاه سازمانی به آن نگریسته شود، سرمایه اجتماعی دربرگیرنده ارتباطات بین افراد یعنی اعتماد و درک متقابل ارزشهای مشترک و رفتارهائی است که باعث پیوند افراد سازمان به یکدیگر می‌شود. اما از طرفی سرمایه اجتماعی مربوط به تعهدات بین اعضای سازمانهای مختلف و واکنش آنها نسبت به نیازها و شاخصهای مشترک نیز می‌باشد.

سرمایه ساختاری – شامل فرآیندهای کسب و کار، عملیات، پایگاههای اطلاعاتی، سیستمها و دارائیهای معنوی از قبیل مالکیتهای معنوی (patents)، حقوق محفوظ، اسرار تجاری، مارکهای تجاری و.... می‌شود.

مدیریت دانش- در چهارچوب بهبود، سرمایه فکری بعنوان یک عامل تسریع کننده برای به حرکت درآوردن سرمایه سازمان عمل می‌نماید.(منبع :مديرت دانش از ديدگاه مدل EFQM،)

دريافت فايل PDF

_______________

بازگشت به صفحه اصلي آموزش